AI helpt, maar skills maken het verschil

• AI verandert werk, maar lost de arbeidsmarktkrapte niet vanzelf op.
• Werkgevers kijken steeds vaker naar vaardigheden in plaats van alleen diploma's.
• Veel beroepen hebben meer overlap dan je denkt.
• Omscholing en zij-instroom worden steeds belangrijker.
• Wie blijft leren, vergroot zijn kansen op de arbeidsmarkt.

De arbeidsmarkt in West-Nederland blijft onder druk staan. Vrijwel iedereen die kan werken, werkt al, terwijl de beroepsbevolking steeds minder hard groeit. Werkgevers zoeken daarom naar manieren om personeelstekorten op te lossen en daarbij wordt vaak gekeken naar nieuwe technologie zoals kunstmatige intelligentie. Maar hoewel AI steeds meer mogelijkheden biedt, blijkt de oplossing voor de arbeidsmarktkrapte niet alleen in technologie te liggen.

AI kan processen sneller en efficiënter maken. Routinematige werkzaamheden kunnen worden geautomatiseerd en sommige taken kosten daardoor minder tijd. Toch betekent dit niet automatisch dat er minder mensen nodig zijn. In veel gevallen ontstaat juist nieuw werk of veranderen bestaande functies. Het echte vraagstuk draait daarom niet om technologie, maar om mensen. Beschikken medewerkers over de juiste vaardigheden om met deze veranderingen om te gaan? En hoe zorg je ervoor dat werk slimmer wordt georganiseerd?

Anders kijken naar werk

Veel organisaties zijn nog ingericht rondom functies. Bij een vacature wordt vaak gezocht naar iemand die precies in een bepaald profiel past. Toch ontstaat er meer ruimte wanneer werkgevers niet naar functies kijken, maar naar taken en vaardigheden.

Moet één persoon daadwerkelijk alle werkzaamheden uitvoeren die bij een functie horen? Of kunnen bepaalde taken worden verdeeld, geautomatiseerd of anders georganiseerd? Door werk op deze manier te bekijken, wordt zichtbaar welke vaardigheden echt nodig zijn en waar kansen liggen om productiever te werken met het personeel dat al aanwezig is.

Daar komen skills om de hoek kijken. Skills laten zien wat iemand daadwerkelijk kan, los van diploma's of functietitels. Ze maken inzichtelijk welke talenten iemand bezit en welke vaardigheden nog ontwikkeld kunnen worden. Voor werkgevers biedt dat nieuwe mogelijkheden bij het invullen van vacatures. Voor werkzoekenden betekent het dat hun kansen soms groter zijn dan zij denken.

Vaardigheden verschillen sterk per beroep

UWV brengt in kaart welke soorten vaardigheden binnen verschillende beroepsgroepen het belangrijkst zijn, met onderscheid tussen onder andere denkvaardigheden, sociale en communicatieve vaardigheden, fysieke vaardigheden en zelfmanagementvaardigheden.

De verschillen tussen beroepen zijn groot. In zorg- en welzijnsberoepen spelen sociale en communicatieve vaardigheden bijvoorbeeld een belangrijke rol, functies waar in de grote steden van West-Nederland doorlopend vraag naar is. Binnen transport en logistiek, een sector die in en rond de havens en distributiecentra van Zuid-Holland en Flevoland groot is, zijn juist fysieke en handmatige vaardigheden belangrijker. Technische beroepen vragen weer vaker om een combinatie van denkvaardigheden en specialistische kennis, precies de beroepsgroep waar de krapte in Utrecht zich het sterkst concentreert.

Interessant is dat veel vaardigheden terugkomen in meerdere beroepsgroepen, waardoor de afstand tussen verschillende beroepen soms kleiner is dan gedacht. Iemand met ervaring in transport en logistiek beschikt bijvoorbeeld vaak over vaardigheden die ook goed aansluiten bij functies binnen de agrarische sector, zoals de tuinbouw en bollenteelt in het westen van het land.

Van inzicht naar ontwikkeling

De arbeidsmarkt verandert voortdurend. Nieuwe technologie, veranderende werkzaamheden en personeelstekorten zorgen ervoor dat vaardigheden sneller verouderen dan vroeger, waardoor het steeds belangrijker wordt om inzicht te hebben in welke skills vandaag én morgen nodig zijn.

Werkgevers spreken daarbij steeds vaker over de zogenaamde skillsgap: het verschil tussen de vaardigheden die medewerkers momenteel bezitten en de vaardigheden die in de toekomst nodig zijn. Dat verschil kan niet alleen worden opgelost door nieuwe mensen aan te nemen; juist het ontwikkelen van bestaande medewerkers speelt een steeds grotere rol.

Voor werkzoekenden geldt hetzelfde. Wie inzicht heeft in zijn eigen vaardigheden en bereid is om nieuwe skills te ontwikkelen, vergroot zijn kansen op de arbeidsmarkt aanzienlijk. Bovendien maakt een skillsgerichte aanpak het makkelijker om kansen buiten de eigen sector te ontdekken.

Een carrièreswitch wordt toegankelijker

Doordat steeds beter zichtbaar wordt welke vaardigheden bij beroepen horen, ontstaan ook nieuwe mogelijkheden voor zij-instroom. Veel functies blijken meer overeenkomsten te hebben dan functietitels doen vermoeden. UWV laat  bijvoorbeeld zien dat een assistent-hovenier verrassend veel skills-overlap heeft met beroepen als monteur mobiele werktuigen, banketbakker, magazijnbeheerder en onderhoudsmedewerker.

Wanneer mensen zich bewust worden van hun vaardigheden, wordt het eenvoudiger om kansen in andere sectoren te herkennen. Dat biedt perspectief in een arbeidsmarkt waarin personeel schaars blijft en werkgevers steeds vaker openstaan voor kandidaten met een afwijkende achtergrond.

Diploma's vertellen niet meer het hele verhaal

Deze ontwikkeling heeft ook invloed op de manier waarop werkgevers werven. Waar vroeger vooral werd gekeken naar diploma's en werkervaring, verschuift de aandacht steeds meer naar potentieel en vaardigheden.

De perfecte kandidaat bestaat steeds minder. Werkgevers die breder kijken naar talent, vergroten hun kansen om geschikte medewerkers te vinden. Dat biedt tegelijkertijd kansen voor mensen die niet over het standaard diploma beschikken, maar wel over de juiste vaardigheden en motivatie.

Kortom

De arbeidsmarkt wordt steeds krapper en tegelijkertijd complexer. Technologie en AI kunnen daarbij helpen, maar vormen niet de complete oplossing. De grootste kansen liggen bij mensen en hun vaardigheden.

Wie inzet op ontwikkeling, wendbaarheid en het herkennen van talent, is beter voorbereid op de arbeidsmarkt van morgen. Voor werkzoekenden betekent dat vooral dat een diploma belangrijk blijft, maar dat vaardigheden steeds vaker de doorslag geven. Juist daarom wordt het belangrijker om te weten wat je kunt én welke skills je nog wilt ontwikkelen.

Bron: UWV